Η Νηστεία των Χριστουγέννων

Το Σαραντάμερο και η προετοιμασία για τα Χριστούγεννα

Κάθε χρόνο, λίγο πριν μπούμε για τα καλά στο κλίμα των Χριστουγέννων, ξεκινά και μια διαφορετική περίοδος στην καθημερινότητά μας. Είναι η περίοδος της νηστείας των Χριστουγέννων, το γνωστό σε όλους μας «σαραντάμερο».

Η νηστεία των Χριστουγέννων είναι μία από τις μεγάλες περιόδους νηστείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας και έχει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Δεν είναι τόσο αυστηρή όσο η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, γι' αυτό και το καθημερινό τραπέζι μπορεί να παραμένει πλούσιο και γεμάτο γεύσεις.

Αρχίζει στις 15 Νοεμβρίου και ολοκληρώνεται στις 24 Δεκεμβρίου, την παραμονή των Χριστουγέννων. Είναι μια περίοδος σαράντα ημερών που οδηγεί σταδιακά προς τη μεγάλη γιορτή της Γέννησης του Χριστού.

Για μένα, η νηστεία των Χριστουγέννων έχει και κάτι όμορφο στην καθημερινότητά της. Μας θυμίζει ότι μπορούμε να μαγειρεύουμε νόστιμα και διαφορετικά φαγητά χωρίς κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά, να αξιοποιούμε τα όσπρια, τα λαχανικά και τα θαλασσινά και να ανακαλύπτουμε ξανά απλές, παραδοσιακές γεύσεις.

Τι είναι το σαραντάμερο των Χριστουγέννων

Το «σαραντάμερο» είναι η λαϊκή ονομασία της σαρανταήμερης νηστείας που προηγείται των Χριστουγέννων. Είναι μια περίοδος προετοιμασίας για τη μεγάλη εορτή και αποτελεί μέρος μιας παράδοσης που έχει περάσει από γενιά σε γενιά.

Η νηστεία αυτή δεν έχει την αυστηρότητα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία στο τραπέζι και, σε συγκεκριμένες ημέρες της περιόδου, επιτρέπεται και η κατάλυση ψαριού.

Έτσι, το σαραντάμερο δεν σημαίνει ότι το τραπέζι μας γίνεται φτωχό ή μονότονο. Αντίθετα, είναι μια καλή ευκαιρία να ξαναφέρουμε στο καθημερινό τραπέζι φαγητά που ίσως δεν μαγειρεύουμε τόσο συχνά μέσα στη χρονιά.

Λίγα λόγια για την ιστορία της

Η νηστεία πριν από τα Χριστούγεννα δεν είχε από την αρχή τη σημερινή της μορφή. Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες που αναφέρονται σε αυτή την περίοδο ανάγονται στον 6ο αιώνα και δείχνουν ότι αρχικά η διάρκειά της ήταν μικρότερη.

Με τα χρόνια η περίοδος αυτή διευρύνθηκε και διαμορφώθηκε σταδιακά σε σαρανταήμερη νηστεία. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είχε ήδη καθιερώσει την ιδέα μιας μεγαλύτερης περιόδου προετοιμασίας πριν από μια μεγάλη γιορτή της Εκκλησίας και έτσι δημιουργήθηκε αντίστοιχα η προετοιμασία πριν από τα Χριστούγεννα.

Η νηστεία των Χριστουγέννων διατήρησε όμως έναν πιο ήπιο χαρακτήρα, κάτι που φαίνεται και από τις ημέρες κατά τις οποίες επιτρέπεται το ψάρι.

Τι αποφεύγουμε στη νηστεία των Χριστουγέννων

Κατά τη διάρκεια της νηστείας δεν καταλύονται κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι επιλογές μας περιορίζονται σε λίγα φαγητά. Η ελληνική κουζίνα έχει μια τεράστια παράδοση σε νηστίσιμα πιάτα και μας δίνει πολλές δυνατότητες να μαγειρέψουμε νόστιμα και χορταστικά γεύματα.

Όσπρια, λαχανικά, λαδερά, ζυμαρικά, ρύζι, πατάτες, μανιτάρια, ελιές, ψωμί, θαλασσινά και, στις ημέρες που επιτρέπεται, ψάρια, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για ένα πολύ πλούσιο τραπέζι.

Στη νηστεία των Χριστουγέννων τρώμε και ψάρια

Αυτό είναι κάτι που συχνά μπερδεύεται όταν μιλάμε για τις νηστείες της Εκκλησίας. Η νηστεία των Χριστουγέννων είναι διαφορετική από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και προβλέπει κατάλυση ψαριού σε συγκεκριμένες ημέρες.

Στο μεγαλύτερο μέρος της περιόδου, μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου, το ψάρι επιτρέπεται τις ημέρες που προβλέπει η παράδοση, με εξαίρεση την Τετάρτη και την Παρασκευή.

Από τις 18 Δεκεμβρίου ξεκινά η τελευταία εβδομάδα της νηστείας και το πρόγραμμα γίνεται αυστηρότερο, καθώς πλησιάζουμε πλέον στην παραμονή των Χριστουγέννων.

Φυσικά, στην πράξη υπάρχουν διαφοροποιήσεις ανάλογα με την εκκλησιαστική παράδοση που ακολουθεί κάθε οικογένεια και τις οδηγίες του πνευματικού της. Για όποιον τηρεί τη νηστεία με αυστηρότητα, είναι σωστό να συμβουλεύεται τον πνευματικό ή τον ιερέα της ενορίας του.

Νηστίσιμα φαγητά για κάθε μέρα

Όταν ξεκινά η νηστεία, η πρώτη σκέψη πολλών είναι «τι θα μαγειρεύω τώρα;». Στην πραγματικότητα, οι επιλογές είναι πολύ περισσότερες απ' όσο νομίζουμε.

Από ένα απλό πιάτο με όσπρια μέχρι ένα λαδερό φαγητό φούρνου, από γεμιστά και πατάτες μέχρι ζυμαρικά και θαλασσινά, μπορούμε να έχουμε διαφορετικό φαγητό σχεδόν κάθε μέρα.

Στο blog έχω συγκεντρώσει πολλές νηστίσιμες συνταγές για να βρίσκεις εύκολα ιδέες όταν δεν ξέρεις τι να μαγειρέψεις. Είναι συνταγές από την καθημερινή κουζίνα, με υλικά που μπορούμε να βρούμε εύκολα και με γεύσεις που θυμίζουν σπιτικό φαγητό.

→ Δείτε όλες τις νηστίσιμες συνταγές φαγητού

Και φυσικά... νηστίσιμα γλυκά

Η νηστεία δεν σημαίνει ότι πρέπει να στερηθούμε και το γλυκό μας. Υπάρχουν πολλές παραδοσιακές αλλά και πιο σύγχρονες συνταγές που μπορούν να γίνουν χωρίς αυγά, γάλα και βούτυρο.

Χαλβάδες, σιροπιαστά, κέικ, μπισκότα, σοκολατένιες δημιουργίες και πολλά ακόμη μπορούν να μπουν στο τραπέζι και να μας γλυκάνουν τις ημέρες της νηστείας.

Και επειδή ξέρω ότι ειδικά στις γιορτές όλοι ψάχνουμε μια καλή γλυκιά ιδέα, έχω συγκεντρώσει ξεχωριστά τις νηστίσιμες γλυκές συνταγές του blog.

→ Δείτε όλες τις νηστίσιμες γλυκές συνταγές

Η τελευταία εβδομάδα πριν από τα Χριστούγεννα

Από τις 18 έως τις 24 Δεκεμβρίου η νηστεία μπαίνει στην τελική της φάση. Είναι η εβδομάδα που μας χωρίζει από τα Χριστούγεννα και, σύμφωνα με την παράδοση, η νηστεία γίνεται πιο αυστηρή.

Κατά την περίοδο αυτή έχουμε κατάλυση οίνου και ελαίου, ενώ την Τετάρτη και την Παρασκευή τηρείται άλαδη νηστεία.

Η 24η Δεκεμβρίου είναι η τελευταία ημέρα του σαρανταμέρου. Την επόμενη ημέρα, στις 25 Δεκεμβρίου, η Εκκλησία εορτάζει τη Γέννηση του Χριστού.

Γιατί νηστεύουμε;

Η νηστεία δεν είναι μόνο το τι θα βάλουμε στο πιάτο μας. Αυτό είναι ίσως και το πιο σημαντικό που χρειάζεται να θυμόμαστε.

Η αποχή από συγκεκριμένες τροφές είναι ένα μέρος της προσπάθειας. Η ουσία της νηστείας συνδέεται με την εγκράτεια, την προσευχή, την αγάπη και την προσπάθεια να αφήσουμε λίγο στην άκρη όσα μας απομακρύνουν από την ουσία των ημερών.

Τα Χριστούγεννα δεν είναι μόνο στολισμένα σπίτια, δώρα και μεγάλα τραπέζια. Είναι πρώτα απ' όλα η γιορτή της Γέννησης του Χριστού. Και το σαραντάμερο είναι ένας τρόπος να προετοιμαστούμε γι' αυτή τη γιορτή με τον δικό μας τρόπο.

Ίσως γι' αυτό η νηστεία έχει παραμείνει τόσο ζωντανή μέσα στις οικογένειες. Δεν αφορά μόνο το φαγητό, αλλά και έναν διαφορετικό ρυθμό πριν από τις γιορτές.

Το σαρανταλείτουργο των Χριστουγέννων

Μέσα στην περίοδο της νηστείας συναντάμε και την παράδοση του γνωστού σαρανταλείτουργου, που συνδέεται με την προετοιμασία των πιστών για τα Χριστούγεννα.

Η συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία και στην εκκλησιαστική ζωή αποτελεί για πολλούς ανθρώπους σημαντικό μέρος αυτής της περιόδου. Η νηστεία, η προσευχή και η προετοιμασία για τη γιορτή συνδέονται μεταξύ τους.

Έτσι, οι σαράντα ημέρες αποκτούν έναν χαρακτήρα βαθύτερο από την απλή αποχή από ορισμένα τρόφιμα.

Ας κρατήσουμε λοιπόν από το σαραντάμερο όχι μόνο τις ημέρες και τους διατροφικούς κανόνες, αλλά κυρίως την ουσία της προετοιμασίας. Με απλότητα, εγκράτεια και αγάπη, ας φτάσουμε στα Χριστούγεννα με μια όμορφη διάθεση για τη μεγάλη γιορτή.